Sjómannasamband Íslands
5. júní 2026

Sjómannadagurinn 2026

Sjómannadagurinn 2026

 

Góðar óskir til allra sjómanna, fjölskyldna þeirra og landamanna allra.

Það má segja að Sjómannadagurinn sé upphaf bæjarhátíða á Íslandi hvert sumar.

Í mörgum bæjarfélögum út um land er Sjómannadagsins minnst með einum eða öðrum hætti. Í seinni tíð má segja að starf sjómannsins sé ekki eins áberandi eins og á árum áður. Enda hefur íslenskum sjómönnum fækkað til muna á undanförnum áratugum. Skipunum hefur fækkað á sama tíma og þau hafa stækkað til muna. Fyrir vikið eru skipin öruggari vinnustaðir en áður. Það er ekki sjálfkrafa þróun, heldur með sameiginlegu átaki sem alltaf er í gangi, hjá sjómönnum, útgerðum og með þrotlausri vinnu og árvekni Slysavarnaskóla sjómanna. Þeirra framlag verður seint þakkað í þessum efnum. Á síðasta ári var Fiskifélagi Íslands slitið og eignum þess skipt upp til eigenda þess. Í hlut Sjómannasambands Íslands, VM- félags vélstjórnar og málmtæknimanna og Félags skipstjórnarmanna, komu 25 milljónir króna sem þessi samtök afhentu Slysavarnarskólanum á 34. þingi Sjómannasambandsins síðastliðið haust. Með þessu framlagi getur skólinn endurnýjað MOB bátinn sinn og fjárfest í nauðsynlegum búnaði til að gera starfið enn öflugra. Sjómenn geta sannarlega verið stoltir af þessu framlagi á hátíðisdegi sínum.

Loðnuvertíðin kom vel út hjá flestum þó auðvitað hefðu sjómenn viljað hærra verð til skipta eins og alltaf. Verð í Færeyjum voru mun hærri en hér og þar vantar skýringar. Þó skal tekið fram að síðustu upplýsingar um afurðaverð í Færeyjum gefa til kynna að verksmiðjurnar þar virðast hafa keypt loðnuna of háu verði. Þær upplýsingar sem ég hef núna undir höndum  eru að afurðaverð á þeim afurðum sem búið er að selja þar, sé nú um12 DK sem er þá um 240 ISK. Miðað við skiptareglur hér á landi væri verð uppúr sjó um 80 ISK miðað við þessi afurðaverð.

Það skal tekið fram að ekki er vitað um magn eða afurðaflokka sem undir eru í þessum afurðaverðum í Færeyjum.

Þegar þessi orð eru rituð eru fundir með útgerðum, sjómönnum og stéttarfélögum þeirra á dagskránni um uppgjör eftir loðnuvertíðina. Vonandi ganga menn sáttir frá borði eftir snarpa og góða vertíð.

Í næstu viku kynnir Hafró ráðgjöf sína um afla fyrir næsta fiskveiðiár. Fróðlegt verður að sjá þær. Eins og margir sjómann hafa greint frá undanfarið er mikið af fiski á ferðinni á Íslandsmiðum og hægt að veiða mun meira er Hafró gerir tillögur um.  Eitt sem fer ekki mikið fyrir í umræðunni um aflaráðgjöf Hafró er aflareglan svokallaða. Hafa margir kallað eftir hækkun á aflareglunni til fyrra horfs. Hvort það er einhver lausn verður að ræða og leiða til lykta.

Aflabrögðin á Íslandsmiðum hafa verið okkur hagstæð og verð á sjávarafurðum sjaldan verið hærra. Verð á 4 kg. slægðum þorski uppúr sjó í viðskiptum milli skyldra aðila er nú 522 ISK. Úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna ásamt Verðlagsstofu skiptaverðs hefur að undanförnu gert breytingar til batnaðar á fiskverðsmódelinu sem notað er til ákvörðunar fiskverðs í beinum viðskiptum. Mikil greiningarvinna sérfræðinga allra sem hlut eiga að máli hefur gert ákvörðun um fiskverð öruggari en áður var og gagnsæið er orðið mun meira.  Sú vinna mun halda áfram í öðrum tegundum en þorskinum á næstunni. Hér er hlekkur á vefsvæði Verðlagsstofunnar, Verðlagsstofa  þar liggja miklar upplýsingar um fiskverð sem ég hvet sjómenn að kynna sér vel.

Að þessum orðum sögðum ítreka ég orð mín um farsæld til ykkar sjómenn góðir og óska ykkur, fjölskyldum ykkar sem og landsmönnum öllum gleðilegrar hátiðar á Sjómannadaginn.

F.h. Sjómannasambands Íslands

Valmundur Valmundsson formaður

 

 

5. maí 2026

Tilkynning vegna loðnuverðs á vertíðinni 2026

Tilkynning frá Sjómannasambandi Íslands

Verð á loðnu á Íslandi og Færeyjum upp úr sjó.

Upplýst hefur verið á Alþingi að verð uppúr sjó á loðnu er allt að þrisvar sinnum hærra í Færeyjum en á Íslandi á liðinni vertíð.

Þetta er auðvitað sláandi munur og íslenskar útgerðir verða að skýra þennan mikla mun.

Þeim til varnar skal tekið fram að lokauppgjör á loðnuverði á vertíðinni til sjómanna liggur ekki fyrir ennþá. Það uppgjör á samkvæmt kjarasamningi að fara fram tveimur mánuðum eftir að vertíð lýkur. Einnig verður að hafa í huga að miklu minna magni var landað í Færeyjum en hér á landi sem getur verið til hækkunar á verðinu þar.

Sjómenn bíða í ofvæni eftir uppgjörsverðum eftir vertíðina en reynslan hefur kennt okkur að langt er yfirleitt í land að uppgjörsverðin nái sömu hæðum og verð í nágrannalöndum okkar.

Ef svo fer að verðin til sjómanna verði ekki ásættanleg mun Sjómannasamband Íslands hvetja sjómenn til að segja upp verðsamningum fyrir næstu vertíð og krefjast mun hærra hráefnishlutfalls til uppgjörs en eru í núgildandi verðsamningum.

Dæmið lítur einfaldlega svona út.

Miðað við að veidd hafi verið 151.000 tonn af loðnu á vertíðinni og meðalverðið hafi verið um 80 kr. fyrir kílóið til íslenskra sjómanna er heildaraflaverðmætið um 12 milljarðar króna sem koma til skipta til sjómanna. Af aflaverðmæti eru reikuð ýmis gjöld svo sem tekjuskattur og útsvar, lífeyrisiðgjöld, aflagjald/hafnargjöld og veiðigjald.

Ef við notum verðin í Færeyjum og heimfærum þau á loðnuvertíðina, hefði aflaverðmæti uppúr sjó á íslenska loðnuflotanum verið um 35 milljarðar króna. Akkúrat sú tala sem talsmenn útgerðarinnar á Íslandi gerðu ráð fyrir að loðnuvertíðin gæfi af sér í útflutningstekjur.

Það er ljóst að himinn og haf er á milli verðs á loðnu á Íslandi og í Færeyjum árið 2026.

Sjómannasambands Íslands mun beina því til sjómanna að segja upp gildamdi verðsamningum á uppsjávarfiski og krefjast mun hærra hráefnishlutfalls en nú gildir.

 

Greinargerð.

Umræða síðustu daga um loðnuverð hefur varpað ljósi á grundvallarspurningu í íslenskum sjávarútvegi: hver fær raunverulega verðmætin af sameiginlegri auðlind?

Samkvæmt opinberum gögnum sem kynnt voru á Alþingi var meðalverð á loðnu til frystingar á Íslandi fiskveiðiárið 2025–2026 um 80,64 krónur á kíló. Á sama tíma hefur í fjölmiðlum verið bent á að verð í Færeyjum sé mun hærra, jafnvel allt að þrefalt miðað við íslenskt verð.

Samanburður á loðnuverði

Svæði

Verð á loðnu (kr/kg)

  

Ísland (meðaltal)

80,64 kr/kg

Frystingarloðna (opinber gögn)

Ísland (bil)

67,64 – 89,48 kr/kg

Lægsta–hæsta verð

Færeyjar

~250 kr/kg*

Byggt á fjölmiðlaumfjöllun og umræðu á Alþingi

*Ekki staðfest opinber samanburðartala, heldur viðmið úr opinberri umræðu.

 

( Heimildir Sjómannasambands Íslands benda til að verð uppúr skipi í Færeyjum hafi verið 220 isk. )

 

Þessi samanburður vekur eðlilega spurningar. Er íslenska verðið raunverulega að endurspegla markaðsvirði loðnunnar? Eða er hluti verðmætanna að færast til innan kerfisins áður en kemur að skiptingu við sjómenn?

Laun sjómanna ráðast að stærstum hluta af aflaverðmæti. Ef verðið við löndun er lágt, hefur það bein áhrif á kjör þeirra. Það skiptir því sköpum að verðmyndunin sé gagnsæ og að hún standist samanburð við önnur lönd þar sem sambærileg vara er seld.

Það sem gerir málið enn alvarlegra er að ekki liggja fyrir skýrar og aðgengilegar upplýsingar sem útskýra þennan mikla mun. Þegar slíkur munur er til staðar án skýringa grefur það undan trausti – ekki aðeins sjómanna heldur almennings alls.

Það er ekki nóg að segja að markaðurinn ráði. Markaður sem enginn sér inn í er ekki raunverulegur markaður. Ef verðmyndun fer fram innan lokaðs kerfis, þar sem tengd fyrirtæki geta haft áhrif á verð áður en það er ákveðið til skipta, er hætta á að verðmæti flytjist frá þeim sem afla auðlindarinnar.

Þetta er kjarni málsins: sjómenn eiga rétt á sanngjörnum hlut. Þeir eiga ekki að þurfa að treysta á óljósar skýringar eða samanburð sem erfitt er að sannreyna.

Ef íslenskt loðnuverð er eðlilegt, á að vera hægt að sýna fram á það með gögnum. Ef það er ekki eðlilegt, þarf að laga kerfið.

Krafa verkalýðshreyfingarinnar hlýtur að vera skýr: fullt gagnsæi í verðmyndun sjávarafurða og trygging þess að þeir sem sækja auðlindina fái réttmætan hlut af verðmætunum.

 

Án þess verður umræðan ekki aðeins um loðnu – heldur um traust á heilu kerfi.

 

F.h. Sjómannasambands Íslands

Valmundur Valmundsson

Fréttasafn